Ploegenrooster: het raster, dag voor dag uitgerekend
Hoe een 3-, 4-, 5- of 6-ploegendienst er werkelijk uitziet: welke ploeg op welke dag ochtend, middag of nacht draait. Geen overgetekend ploegendienstrooster: het raster wordt berekend, en de 168 uur per week die het moet dekken, worden nagerekend.
Herkenbaar in je ploegenrooster?
Een overgetekend schema
Het rooster is ooit van een plaatje overgenomen. Dat er op één dag geen nachtdienst staat, zie je pas als er niemand komt.
Tellen op de vinger
Om te weten welke ploeg volgende week nacht heeft, tel je de cyclus af op een papieren schema.
De nacht dat de klok verspringt
Eén nachtdienst in maart duurt een uur korter en één in oktober een uur langer, terwijl er in het rooster gewoon acht uur staat.
Het 3-ploegenrooster
Een drieploegendienst loopt rond in 6 dagen. Elke ploeg draait daarin 6 diensten van 8 uur, waarvan 2 nachtdiensten, en heeft 0 dagen vrij. Dat komt neer op gemiddeld 56 uur per week.
| Ploeg | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | ochtend | ochtend | middag | middag | nacht | nacht |
| 2 | nacht | nacht | ochtend | ochtend | middag | middag |
| 3 | middag | middag | nacht | nacht | ochtend | ochtend |
O is ochtend, M is middag, N is nacht en een streepje is een vrije dag. De kolommen zijn de dagen van de cyclus; daarna begint hij opnieuw.
Het 4-ploegenrooster
Een vierploegendienst loopt rond in 8 dagen. Elke ploeg draait daarin 6 diensten van 8 uur, waarvan 2 nachtdiensten, en heeft 2 dagen vrij. Dat komt neer op gemiddeld 42 uur per week.
| Ploeg | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | ochtend | ochtend | middag | middag | nacht | nacht | vrij | vrij |
| 2 | vrij | vrij | ochtend | ochtend | middag | middag | nacht | nacht |
| 3 | nacht | nacht | vrij | vrij | ochtend | ochtend | middag | middag |
| 4 | middag | middag | nacht | nacht | vrij | vrij | ochtend | ochtend |
O is ochtend, M is middag, N is nacht en een streepje is een vrije dag. De kolommen zijn de dagen van de cyclus; daarna begint hij opnieuw.
Het 5-ploegenrooster
Een vijfploegendienst loopt rond in 10 dagen. Elke ploeg draait daarin 6 diensten van 8 uur, waarvan 2 nachtdiensten, en heeft 4 dagen vrij. Dat komt neer op gemiddeld 33,6 uur per week.
| Ploeg | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | ochtend | ochtend | middag | middag | nacht | nacht | vrij | vrij | vrij | vrij |
| 2 | vrij | vrij | ochtend | ochtend | middag | middag | nacht | nacht | vrij | vrij |
| 3 | vrij | vrij | vrij | vrij | ochtend | ochtend | middag | middag | nacht | nacht |
| 4 | nacht | nacht | vrij | vrij | vrij | vrij | ochtend | ochtend | middag | middag |
| 5 | middag | middag | nacht | nacht | vrij | vrij | vrij | vrij | ochtend | ochtend |
O is ochtend, M is middag, N is nacht en een streepje is een vrije dag. De kolommen zijn de dagen van de cyclus; daarna begint hij opnieuw.
Het 6-ploegenrooster
Een zesploegendienst loopt rond in 12 dagen. Elke ploeg draait daarin 6 diensten van 8 uur, waarvan 2 nachtdiensten, en heeft 6 dagen vrij. Dat komt neer op gemiddeld 28 uur per week.
| Ploeg | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | ochtend | ochtend | middag | middag | nacht | nacht | vrij | vrij | vrij | vrij | vrij | vrij |
| 2 | vrij | vrij | ochtend | ochtend | middag | middag | nacht | nacht | vrij | vrij | vrij | vrij |
| 3 | vrij | vrij | vrij | vrij | ochtend | ochtend | middag | middag | nacht | nacht | vrij | vrij |
| 4 | vrij | vrij | vrij | vrij | vrij | vrij | ochtend | ochtend | middag | middag | nacht | nacht |
| 5 | nacht | nacht | vrij | vrij | vrij | vrij | vrij | vrij | ochtend | ochtend | middag | middag |
| 6 | middag | middag | nacht | nacht | vrij | vrij | vrij | vrij | vrij | vrij | ochtend | ochtend |
O is ochtend, M is middag, N is nacht en een streepje is een vrije dag. De kolommen zijn de dagen van de cyclus; daarna begint hij opnieuw.
Voorwaarts of achterwaarts roteren
De rasters hierboven draaien voorwaarts: ochtend, dan middag, dan nacht. De omgekeerde volgorde bestaat ook en wordt gedraaid. Wat elke andere pagina over dit onderwerp doet, is één van de twee tekenen; wat hier kan, is de andere er naast zetten en narekenen wat er verandert.
De richting verandert geen enkel getal: een 5-ploegendienst houdt 6 diensten per ploeg per cyclus, 2 nachten, 4 vrije dagen en 33,6 uur per week, welke kant hij ook op draait. En de dekking blijft staan: ook achterwaarts draait op elke dag precies één ploeg ochtend, één middag en één nacht.
| Voorwaarts | O ochtend | O ochtend | M middag | M middag | N nacht | N nacht | - vrij | - vrij | - vrij | - vrij |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Achterwaarts | N nacht | N nacht | M middag | M middag | O ochtend | O ochtend | - vrij | - vrij | - vrij | - vrij |
Welke kant je op draait is dus geen rekensom. Het is een afweging over het herstel tussen twee diensten, en daarmee een onderwerp voor de cao en de ondernemingsraad, niet iets wat uit dit raster volgt. Voorwaarts is de gangbare keuze in roosteradvies, en daarom staat die hierboven.
Ploegenrooster Excel-sjabloon, zonder formulier
Het sjabloon tekent geen rooster maar leidt het af uit één cel: het patroon van ploeg 1, als reeks letters. Verander je het patroon, het aantal ploegen of de verschuiving, dan bewegen het hele raster en alle controles mee, iets wat een ingetekend schema niet kan.
- Zes ploegen en een cyclus tot twaalf dagen, uit één patroon afgeleid
- Per ploeg de diensten, de nachten, de vrije dagen en het weekgemiddelde
- Een dekkingsregel die per dag zegt of er een dienst onbezet is
- Een controleblad dat het weekgemiddelde tegen de deling 168 : ploegen houdt
- Een toelichting met de reden dat de cycluslengte niet vrij te kiezen is
Wat het bewust niet doet, is toetsen aan de Arbeidstijdenwet. Dat doet het werkrooster-sjabloon, dat een geplande week nakijkt op dienstduur, rust en weekrust. Dit bestand gaat over de vorm van de cyclus, niet over de uren binnen een dienst.
Waarom drie ploegen het weekend niet halen
Het bovenste raster laat het zien zonder dat er iets bij hoeft. Met drie ploegen zijn er precies genoeg mensen om de drie diensten van een etmaal te vullen, en dus is er nooit een ploeg over om vrij te zijn: 56 uur per week, zes diensten op zes dagen, geen enkele vrije dag in de cyclus. Dat ligt boven het gemiddelde van 48 uur over zestien weken dat de Arbeidstijdenwet toestaat. Een drieploegendienst draait daarom doordeweeks en ligt in het weekend stil; vanaf vier ploegen kan het dag en nacht doorlopen. Dat verschil heet semi-continu tegenover volcontinu, en het staat verder uitgelegd bij ploegendienst.
De cycluslengte is niet vrij te kiezen
Dat is het eerste dat opvalt zodra je het uitrekent in plaats van tekent. Over een cyclus liggen er drie diensten per dag te verdelen en elke ploeg moet er evenveel krijgen, anders draait de ene structureel meer dan de andere, maar dat alleen legt de lengte nog niet vast. Wat dat wel doet is het patroon: het loopt in paren, twee ochtenden, twee middagen, twee nachten, en dus lost de volgende ploeg twee dagen later af. Dan is de cyclus pas rond wanneer die verschuiving alle ploegen is langsgegaan, en dat is twee keer het aantal ploegen. Met enkele dagen in plaats van paren zou hij half zo lang zijn: geen rekenfout, maar een ander rooster.
- Vijf ploegen lopen rond in tien dagen, vier ploegen in acht
- Elke ploeg draait hetzelfde patroon, twee dagen later begonnen
- Een cyclus die daar niet op uitkomt, verdeelt de diensten scheef
Wat het raster niet bepaalt: waar de klok staat
Een dienst van 8 uur is geen keuze maar een deling: drie diensten vullen samen het etmaal van 24 uur. Waar die 8 uur op de klok beginnen, bepaalt het raster niet: dat is een afspraak per bedrijf en per cao. Het raster zegt welke ploeg welke dienst draait; het zegt niet hoe de klok eronder staat, en met vier ploegvormen naast elkaar zou elk begintijdstip een aanname zijn in plaats van een uitkomst. Wie een rooster overneemt van een ander bedrijf, neemt die afspraak dus niet mee.
- 3 diensten per etmaal, dus de dienstlengte volgt uit de deling
- Welke klokuren dat zijn, staat in de cao of de bedrijfsafspraak
- Het raster blijft hetzelfde, waar je de grens ook legt
Het weekgemiddelde volgt uit de deling, niet uit de cao
Een volcontinu bedrijf moet elke week honderdachtenzestig uur bezetten, en dat getal verandert niet door er ploegen bij te zetten: het wordt alleen over meer mensen verdeeld. Daarom komt vijf ploegen uit rond de drieëndertig uur en vier ploegen op tweeënveertig. Dat tweede ligt boven een normale werkweek, en dáárom kent een vierploegenrooster compensatie in vrije dagen of kortere diensten. De cao bepaalt wat er met die uren gebeurt; de deling bepaalt hoeveel het er zijn.
- Honderdachtenzestig uur per week, gedeeld door het aantal ploegen
- Meer ploegen betekent kortere weken, niet minder bezetting
- Wat er met het verschil gebeurt, is een cao-vraag
Waarom een 2-ploegendienst hier niet staat
De deling hierboven geeft het antwoord zelf. 168 uur per week verdeeld over twee ploegen is 84 uur per ploeg per week: ruim twee volle werkweken, en ver voorbij elke grens die de Arbeidstijdenwet aan een gemiddelde stelt. Twee ploegen kunnen een etmaal dus niet rond bezetten, hoe het patroon er ook uitziet. Wie een 2-ploegendienst zoekt, bedoelt daarom vrijwel altijd iets anders: twee diensten in plaats van drie. Een ochtend- en een middagploeg die elkaar aflossen, dekken samen zestien van de vierentwintig uur, en de nacht blijft leeg. Dat is een dagbedrijf met verlengde openstelling en geen volcontinu bedrijf. Het is een andere vraag, met andere grenzen.
- Twee ploegen volcontinu zou 84 uur per ploeg per week vragen
- Een 2-ploegendienst draait twee diensten, geen drie, en kent geen nacht
- Drie ploegen is de eerste vorm die een etmaal rond krijgt
Waar de wet op het raster drukt
Niet op het aantal ploegen: de Arbeidstijdenwet schrijft nergens voor hoeveel ploegen je gebruikt. Hij drukt op de diensten eronder: hoe lang er achter elkaar gewerkt mag worden, hoeveel rust er tussen twee diensten hoort, en wat er extra geldt zodra een dienst een nachtdienst is. Een raster dat op papier netjes rondloopt, kan op die grenzen alsnog stuklopen, en dat merk je pas als de week al gepland staat.
- De wet begrenst de dienst, niet de roostervorm
- Nachtdiensten hebben hun eigen, strengere grenzen
- Een rooster zonder urenregistratie is achteraf niet te verantwoorden
Twee nachten per jaar kloppen niet
In het laatste weekend van maart en dat van oktober gaat de klok een uur vooruit of achteruit, en dan duurt de nachtdienst geen acht uur maar zeven of negen. Elk rooster in dit overzicht loopt daar gewoon doorheen alsof er niets gebeurt, want de cyclus telt dagen en geen uren. Wie die twee diensten uitbetaalt op wat er in het rooster staat, betaalt een keer te veel en een keer te weinig.
- De nacht in maart is een uur korter, die in oktober een uur langer
- Geen enkel roosterpatroon corrigeert dat vanzelf
- Het zijn twee regels per jaar, en ze staan allebei op de klokpagina
Van raster naar een week die je echt kunt draaien
Een raster zegt wie wanneer aan de beurt is; het zegt niets over of die week door de wet komt. Het gratis werkrooster-sjabloon toetst een geplande week op dienstduur, rust tussen diensten en nachtdienstgrenzen voordat hij gewerkt wordt, en het legt de twee nachten waarop de klok verspringt erbij uit, want die rekent geen enkel sjabloon vanzelf goed.
Wat het raster ook niet regelt, is de beloning. Of onregelmatige diensten een toeslag opleveren en hoe die is opgebouwd, staat in je cao; wat zo'n toeslag is en hoe hij wordt gerekend, staat bij onregelmatigheidstoeslag. Hoeveel uur er in een heel jaar te verdelen valt (het getal waar een jaarurennorm op rust), staat bij werkdagen per jaar. En wie de cyclus niet met de hand wil bijhouden maar met de beschikbaarheid van mensen erin, komt uit bij personeelsplanning.
Deze pagina rekent roosters uit en is geen juridisch advies. Wat er in jouw situatie geldt, hangt af van de cao en de arbeidsovereenkomst.
Veelgestelde vragen
Hoe lang duurt de cyclus van een 5-ploegendienst?
Tien dagen. Het patroon loopt in paren, dus de cyclus is twee keer het aantal ploegen. Vier ploegen lopen rond in acht dagen.
Kan ik met drie ploegen ook het weekend draaien?
Nee. Met drie ploegen is er nooit een ploeg over om vrij te zijn: dat is 56 uur per week, zonder één vrije dag in de cyclus. Een drieploegendienst draait daarom doordeweeks, en vanaf vier ploegen kan het dag en nacht doorlopen.
Toetst het Excel-sjabloon mijn rooster aan de Arbeidstijdenwet?
Nee. Het sjabloon gaat over de vorm van de cyclus, niet over de uren binnen een dienst. Het werkrooster-sjabloon kijkt een geplande week wel na op dienstduur, rust en weekrust.
Bekijk Celtucom met je eigen team
Plan een demo en we laten zien hoe het past bij hoe jouw organisatie écht werkt.