Laatst bijgewerkt op · 4 min leestijd
Studiekostenbeding: wanneer moet je studiekosten terugbetalen?
Deze pagina gaat over Nederlands arbeidsrecht. Kort antwoord: gaat het om scholing die verplicht is voor je functie, dan mag je werkgever er sinds augustus 2022 niets voor terugvragen: dat beding is nietig. Bij andere opleidingen kan het wél, maar dan moet het aan een paar eisen voldoen.
| Verplichte scholing | Niet-verplichte scholing | |
|---|---|---|
| Wie betaalt | De werkgever, volledig | Af te spreken, dus ook de werknemer |
| Mag een studiekostenbeding? | Nee, zo'n beding is nietig | Ja, mits het aan de eisen voldoet |
| Telt de tijd als werktijd? | Waar mogelijk wel | Af te spreken |
| Terugbetalen bij vertrek | Niet af te dwingen | Alleen volgens een geldig beding |
Wat er in augustus 2022 veranderde
Sinds de Wet transparante en voorspelbare arbeidsvoorwaarden geldt: scholing die wettelijk of op grond van de cao verplicht is voor de functie, moet de werkgever kosteloos aanbieden. Een beding dat die kosten alsnog terugvordert, is voor dat deel nietig: niet 'onredelijk' of 'aanvechtbaar', maar van rechtswege ongeldig. Dat is de reden dat de hele eerste pagina van Google op deze zoekterm vol staat met advocatenkantoren die uitleggen wat er nog wél mag.
- Verplichte scholing: kosteloos, en waar mogelijk in werktijd
- Een beding daarover is nietig, niet onderhandelbaar
- Voor niet-verplichte scholing verandert er niets
Wanneer is scholing 'verplicht'?
Dat is precies de vraag waar de discussie op neerkomt. Het gaat om opleiding die de werkgever moet aanbieden op grond van de wet of de cao om de functie te kunnen uitoefenen. Denk aan verplichte vakbekwaamheid, veiligheidscertificering of bijscholing die een beroepsregister eist. Een opleiding die je carrière vooruithelpt maar die niemand voorschrijft, valt er niet onder. Staat het in je cao, kijk daar dan eerst: die kan de lijst ruimer maken dan de wet.
- Voorgeschreven door wet of cao voor déze functie
- Niet: een opleiding die vooral jouw cv dient
- De cao kan de verplichte lijst uitbreiden
De eisen aan een beding dat wél mag
Voor niet-verplichte scholing kan een studiekostenbeding overeind blijven, maar vaste rechtspraak stelt er voorwaarden aan. Er moet een afgebakende periode zijn waarin de werkgever geacht wordt profijt van de opleiding te hebben. De terugbetaling moet in die periode aflopen: een glijdende schaal, zodat je na een jaar minder terugbetaalt dan na een maand. En de werknemer moet vooraf duidelijk zijn voorgelicht over wat hij tekent.
- Een afgebakende profijtperiode
- Een aflopende schaal, geen alles-of-niets
- Vooraf uitgelegd, niet als verrassing achteraf
En als het beding niet deugt?
Dan kan het geheel of gedeeltelijk geen stand houden. Bij verplichte scholing is het nietig en valt er niets te vorderen. Bij niet-verplichte scholing hangt het ervan af welke eis ontbreekt: een beding zonder glijdende schaal wordt in de rechtspraak niet zomaar in stand gelaten. Een werkgever die het bedrag toch inhoudt op de eindafrekening loopt dus een risico, en een werknemer die zomaar betaalt ook.
- Nietig bij verplichte scholing: er valt niets te vorderen
- Ontbreekt er een eis, dan is het beding kwetsbaar
- Inhouden op de eindafrekening is geen veilige route
Hoe het in de praktijk misgaat
Bijna altijd op hetzelfde moment: iemand zegt op en er komt een rekening bij het vertrekgesprek. Op dat moment is het te laat om nog te lezen wat er ook alweer stond. Het loont om het beding te pakken op het moment dat de opleiding wordt afgesproken en niet op het moment dat je vertrekt, en om vast te leggen welke opleiding het betrof, wat hij kostte en wanneer hij is afgerond.
- De rekening komt bij het vertrek, niet bij de inschrijving
- Leg opleiding, kosten en afrondingsdatum vast
- Lees het beding als het wordt aangegaan
Verplichte training buiten werktijd is dezelfde discussie
De wet zegt dat verplichte scholing waar mogelijk tijdens werktijd plaatsvindt. Wie zo'n training consequent op een zaterdag plant, verschuift de kosten alsnog naar de werknemer, niet in geld maar in tijd. Voor een organisatie die met roosters werkt is dat geen juridische maar een planningsvraag: staat de training in het rooster, of staat hij ernaast?
- Waar mogelijk in werktijd, niet standaard in het weekend
- Een training die in het rooster staat, is aantoonbaar werktijd
- Buiten het rooster plannen verlegt de last stilzwijgend
Waar dit aan de rest van je administratie raakt
Verplichte training moet worden aangeboden én waar mogelijk in werktijd vallen. Dat betekent dat er twee dingen aantoonbaar moeten zijn: dát iemand hem heeft gevolgd, en wanneer. Celtucom levert verplichte cursussen uit met voortgangsregistratie en een certificaat bij afronding, en de tijd die eraan opgaat kan als dienst in het rooster staan in plaats van ernaast.
Komt het uiteindelijk toch tot een eindafrekening, dan gaat het over dezelfde dingen als bij opzegtermijn, transitievergoeding en het uitbetalen van openstaande vakantiedagen. Wat er in de proeftijd en onder de ketenregeling geldt, staat apart uitgelegd.
Deze pagina legt de hoofdlijn uit en is geen juridisch advies. Gaat het om een concreet beding en een concreet bedrag, laat het dan lezen door iemand die ernaar mag kijken. Dat is hier goedkoper dan bij de meeste andere onderwerpen, want er staat vaak een rekening tegenover.
Bekijk Celtucom met je eigen team
Plan een demo en we laten zien hoe het past bij hoe jouw organisatie écht werkt.